Áttu ekki örugglega árskort?

Erró

Kjarval

Ásmundur Sveinsson

Galdrahjallur

Verkið er staðsett í höggmyndagarði við Ásmundarsafn.

Þessa mynd gerði Ásmundur í Reykjavík árið 1946. Hún var fyrst unnin í gifs en síðan steypt í brons. Í þessu verki hefur listamaðurinn horfið frá hefðbundinni náttúrulíkingu og minnir formskriftin fremur á form og fyrirbrigði úr náttúrunni – landslag sem er sorfið af veðrum og vindum.

Myndefnið sækir Ásmundur, líkt og í fleiri verkum frá þessum tíma, í íslenskar þjóðsögur. Ekki er þó vitað hvort listamaðurinn hefur viljað lýsa einhverjum sérstökum galdramanni. Við verðum því að taka hann í algildri merkingu. Um galdramenn í íslenskum þjóðsögum segir Sigurður Nordal í þriðja bindi Þjóðsagnabókarinnar: „Galdramenn urðu að nema konstir sínar, í Svartaskóla, af eldri galdramönnum eða bókum, eins og t.a.m. Gráskinnu eða Rauðskinnu. Þeir urðu lærðir, fróðir, vissu lengra en nef þeirra náði, kunnu meira en sitt faðirvor o.s.frv. Og þeir beittu þessari kunnáttu sinni í ákveðnum tilgangi, oft og einatt af lakara taginu, svo að snemma ganga sögur af því, að þeir yrðu óvinsælir og þeim væri harðlega refsað.“

Galdramaður

Eyborg Guðmundsdóttir

Myndlistarferill Eyborgar Guðmundsdóttur er eins konar öskubuskusaga. Frá unga aldri hafði hún áhuga á myndlist en gekk aldrei í listaskóla á Íslandi. Árið 1959, eftir tólf ára starf hjá Búnaðarfélagi Íslands, tók hún sig upp og hélt til Parísar til að afla sér listmenntunar. Hún innritaðist í Académie Julien en fann brátt að námið þar hentaði henni ekki og hóf því að leita sér leiðbeinenda meðal franskra listamanna. Innan tíðar var hún komin í vinfengi við nokkra af þekktustu listamönnum Parísar, meðal annars Victor Vasarely, og féllst hann á að líta til með henni. Framgangur Eyborgar og skjót og skilvirk viðbrögð hennar við myndlistinni sem hún sá voru með ólíkindum ef haft er í huga að fyrri menntun hennar í myndlist var afar takmörkuð. Um 1962–63 er Eyborg farin að gera vönduð verk sem fóru bil beggja milli formhyggju strangflatalistar og sjónertingar optískrar myndlistar. Það var engin tilviljun að Eyborg fór þá leið því að heima á Íslandi hafði hún umgengist Hörð Ágústsson, Þorvald Skúlason og Dieter Roth sem allir höfðu aðhyllst formfestu og þaulskipulag í verkum sínum. Tilraunir með hreyfingu forma og sjóntitring er einnig að finna í verkum þeirra Dieters og Harðar frá úthallandi sjötta áratugnum, og sjá má Eyborgu kallast á við verk þeirra.

Verkið Aran, sem hér getur að líta, er að sönnu ekki hreinræktað optískt listaverk, heldur eins konar strangflataverk, en af óvenjulegri formskipan og stærð. Formgerðin er alfarið lárétt og lóðrétt, en í stað þess að árétta tvívídd flatarins, sem var eins konar sáluhjálparatriði þegar strangflataverk voru annars vegar, þá opnar Eyborg myndina inn á við með því að leggja gegnsæ litalög hvert ofan á annað. Við það skapast optísk hreyfing í þrívídd, fremur en ofan á fletinum. Listakonan heldur sig við tilbrigði um sama litinn, en það var líka einkenni á verkum helsta læriföður hennar í París á þessum árum – Vasarely.

Aran

Gunnar Örn Gunnarsson

Hugleiðing um álfa

Einar Þorláksson

Sú mynd sem hér um ræðir, Upprisa – abstrakt mynd, er að mörgu leyti einkennandi fyrir verk Einars á áttunda og níunda áratugnum. Sérkennilega kaldir og drungalegir blátónar skapa ógnvekjandi andrúmsloft í myndinni. Myndrýmið deilist niður í forgrunn, miðbik og bakgrunn með nokkuð hefðbundnum hætti, og skýrt er markað fyrir sjóndeildarhring ofarlega á fletinum. Form í myndinni fara bil beggja milli náttúru – hraungrýtis, kletta, mosabarða – og lífræns myndmáls af öðrum toga.

Í myndinni á sér sannarlega stað einhvers konar „upprisa“, en ekki í skilningi guðspjallanna. Upp úr hraunbreiðunni rísa þústir eða hraukar sem minna helst á afskræminga úr hrollvekju- og ævintýramyndum á borð við „Alien“-kvikmyndirnar, víða mótar fyrir kjöftum, vígtönnum og glyrnum. Engu er líkara en þessar „verur“ geri sig líklegar til að yfirtaka jörðina. Út af fyrir sig vitum við ekki hvaða öfl það eru sem Einar vísar hér til, hvort það eru innri eða ytri öfl. Listsýn hans markast víða af bölsýni, en um leið er hún víða skotin gráglettni og sjálfhæðni.

Upprisa - abstrakt mynd

Jóhannes Geir Jónsson

Brim við Laugarnes

Svala Þórisdóttir Salman

Bjarni Benediktsson

Freymóður Jóhannsson

Í friðhelgi Þingvalla

Sigríður Björnsdóttir

Abstrakt mynd

Örlygur Sigurðsson

Þorlákur G. Ottesen

Jóhann Briem

Bræðurnir sjö

Þorvaldur Skúlason

Þytur

Ágúst F.Petersen

Ágúst Ferdinand Petersen fæddist í Vestmannaeyjum. Um tvítugt fór hann að sækja tíma hjá Birni Björnssyni, gullsmið og teiknara, og hóf svo nám í Myndlistarskólanum í Reykjavík tæplega fertugur þar sem Þorvaldur Skúlason var aðalkennarinn hans. Merkasta framlag Ágústs til íslenskrar myndlistar eru portrettmyndir hans.

Hjörleifur Sigurðsson

Veröld sem var er í flokki mynda sem Hjörleifur Sigurðsson hóf að gera á árunum 1963–64. Snemma á sjöunda áratugnum sagði listamaðurinn skilið við hugmyndafræði strangflatalistarinnar og Mondrians sem sett hafði mark sitt á myndlist hans allt frá því um 1955. Sjálfur segir hann í bók sinni Listmálaraþankar (bls. 98) að síðasta verkið í geómetrískum dúr hafi hann gert árið 1962. Á tímabilinu 1966–69 tók við enn lífrænni og óformlegri myndgerð í list Hjörleifs, tímabil sem kallað hefur verið „belgtímabilið“. Verk hans minna þá um margt á verk Jean Fautrier og myndaröð hans Otages (Gíslarnir). Er líkt og óreglulegur belgur eða form nái yfir allan myndflötinn eða sé skýrt afmarkað.

Að hluta til er Hjörleifur að bregðast við þeirri hugarfarsbreytingu sem átti sér stað í sjónlistum um víða veröld á seinni hluta sjötta áratugarins og fram eftir þeim sjöunda. Af menningarpólitískum ástæðum hafði geómetrísk myndlist smám saman látið undan síga og krafist var aukins frjálsræðis í kjölfar þeirrar aðhaldssemi sem einkenndi fyrstu árin eftir styrjöldina. Í myndlistinni lýsti þetta sér þannig að strangtrú vék fyrir tilfinninga- og tilviljunarkenndri myndlist á borð við þá sem birtist í þessari mynd Hjörleifs.

Undirliggjandi merkingar er að finna í mörgum mynda Hjörleifs; til dæmis getur það varla verið tilviljun að þessi mynd ber sama nafn og fræg bók eftir Stefan Zweig sem er persónuleg úttekt á menningarlífi í Evrópu á fyrstu árum 20. aldar og fram undir heimsstyrjöldina síðari. Þessar myndir Hjörleifs eru mjög frábrugðnar myndum starfsbræðra hans í íslenskri abstraktlist vegna lífrænnar formgerðar þeirra; smáheimur lífríkisins, míkrókosmos, kemur iðulega upp í hugann þegar myndir hans eru gaumgæfðar.

Veröld sem var

Bragi Ásgeirsson

Bragi Ásgeirsson var fjölhæfur myndlistarmaður sem afkastaði miklu á ferli sínum. Hann aflaði sér yfirgripsmikillar menntunar í myndlistinni og nam í mörgum löndum. Myndlist hans er víðfeðm en þar má nefna teikningar, fígúratíf grafík, upphleypt popplistaverk og abstrakt málverk. Enginn einn listamaður fremur en annar hafði afgerandi áhrif á myndlist Braga en þó eru ákveðnir málarar sem Bragi hafði meiri mætur á en öðrum. Þar má nefna listamenn eins og Picasso, Munch, Jón Stefánsson, Modigliani, Matisse og Hammershøi.

Sálargluggar II

Sigurður Guðmundsson

Kyrralífsmynd

Sigurjón Ólafsson

Klyfjahestur

Vilhjálmur Bergsson

Tenging III

Gestur IV

Þórður Ben Sveinsson

Altaristafla

Hringur Jóhannesson

Við dyrnar

Einar Hákonarson

Einar hefur aðallega fengist við málun og grafík en hefur einnig unnið með skúlptúr, steint gler, emaléringu og mósaík. Manneskjan í umhverfi sínu hefur verið sem rauður þráður í gegnum feril hans. Hann sækir oft innblástur í íslenska náttúru og íslenskt samfélag. Meðal annarra yrkisefna má nefna borgarsamfélagið, Íslendingasögurnar og trúarmyndir en hann hefur unnið talsvert að kirkjulist. Oft má finna samtímasögur í verkum hans, t.d. Gunnlaugssundið við Vestmannaeyjar árið 1984, en einnig má í verkum hans finna gagnrýni á íslenskt samfélag t.d. byggðarstefnu, sjávarútvegsmál, ofurkapítalisma og umhverfismál.

Einar hélt sína fyrstu málverkasýningu á Íslandi 1968. Sýningin markaði kaflaskil með áhrifum popplistar, tjástefnu og endurkomu manneskjunnar í íslenska málverkið, sem var á skjön við abstraktlistina sem hafði ráðið ríkjum á Íslandi í um 20 ára skeið.

Safneign