Áttu ekki örugglega árskort?

Erró

Kjarval

Ásmundur Sveinsson

Jóhannes S. Kjarval

Margir hafa litið á þessa furðulegu mannamynd sem hreina fantasíu, en staðreyndin er sú að hún mun eiga að vera af Ara Þorsteinssyni, leigubílstjóra, sem væntanlega hefur séð um
að aka listamanninum milli staða. Enn og aftur fer listamaðurinn býsna nálægt skopmyndinni, jafnvel hinu gróteska, í því hvernig hann byggir upp andlitið með grófum doppum í hárauðum og sterkbláum litum. Frekari upplýsingar um Ara liggja ekki fyrir.

Álfastapar

Kjarval hafði mikinn áhuga á byggingarlist og skrifaði gjarnan greinar í blöð og tímarit um þetta áhugamál sitt. Sérstaklega var honum umhugað um fegrun og framtíðaruppbyggingu Reykjavíkur. Hús og borgarrými voru honum einnig mikilvæg myndefni. Áhugi Kjarvals á byggingarlist virðist hafa vaknað þegar hann dvaldi í London og á meðan hann bjó í Kaupmannahöfn teiknaði hann fjölda rauðkrítarmynda af húsum. Árið 1920 dvaldi hann á Ítalíu um hálfs árs skeið. Þar hélt hann áfram að teikna eða mála í vatnslit bæi og byggingar. Hin forna byggingarlist Rómverja höfðaði til hans og á Ítalíu málaði hann meira af byggingarlist en landslagi. Á Ítalíu gafst honum kostur á að kynnast byggingum frá eldri tímaskeiðum en hann hafði áður séð og annars vegar teiknar hann sögufrægar byggingar en hins vegar liggur eftir hann nokkur fjöldi teikninga þar sem hann út frá forsendum kúbismans einfaldar formgerð myndefnisins, svo eftir standa sterk og einföld form. Verkið Pantheon er dæmi um túlkun Kjarvals á einni af merkustu byggingum Rómarborgar frá fornöld, en í verkinu fá einföld form og nákvæm hlutföll byggingarinnar að njóta sín í látlausri vatnslitamynd.

Pantheon

Húsfreyjan á Galtalæk

Kjarval þurfti lengi að berjast fyrir því að komast í listnám erlendis. Síðla vetrar 1911, en þá var hann 26 ára að aldri, sigldi hann til London og ásetningur hans var að afla sér listmenntunar.  Ekki komst hann í listnám í London, en nýtti tímann til sjálfsnáms; hann kynnti sér myndlist á söfnum og í sýningarsölum heimsborgarinnar og drakk í sig ný áhrif.  Verkið Sterling í þoku er eitt þeirra verka sem Kjarval málaði í London. Skip og sjávarmyndir höfðu frá upphafi verið eitt mikilvægasta myndefni hans, enda var hann áður skútusjómaður að atvinnu. Þegar þessi litla mynd eru borin saman við eldri verk er það augljóst að í London höfðu honum höfðu nýir heimar. Í stað þess að tíunda skipið með rá og reiða, eins og hann gerir í skútumyndum sínum frá árum áður,  leysir hann upp myndefni sitt í stemningsfulla þokumóðu. Þessa breytingu má rekja til áhrifa frá breska málaranum W.Turner (1775-1851) en tilfinning hans fyrir hreyfingu, endurgerð stemningar og andrúmslofts ásamt einstakri útfærslu á ljósgildi litarins ná hápunkti í verkum þar sem myndefni hans er leyst upp í þokukenndri birtu eða reyk.

Sterling í þoku

Prófteikning

Svipir

Án titils

Úr Borgarfirði eystra

Hraunklettur

Frá Þingvöllum

Hrafnabjörg

Landslag

Fuglaþúfa

Loftspeglun

Andlit

Draumaland

Fjall

Dyrfjöll

Hraun

Verkið sýnir Þingvallabóndann Jón Guðmundsson á Brúsastöðum (1883-1959). Hann byggði árið 1932 rafstöð við Öxará í þeim tilgangi að raflýsa Hótel Valhöll, en Jón var á þessum tíma eigandi Valhallar. Þar hafði þá verið lítil díselrafstöð í nokkur ár en hún dugði ekki til. Enn má sjá ummerki um virkjunina; stíflu og stöðvarhús, en Brúsastaðarafstöð var ein af stærri einkarafstöðvum landsins á sinni tíð. Hún var lögð af árið 1946. Augljóst er af portrettmynd Kjarvals að honum hefur þótt Jón býsna gustmikill, nánast eins og náttúrukraftur í jakkafötum.

Þingvallabóndinn

Safneign-eldra

Safneign