Áttu ekki örugglega árskort?

Erró

Kjarval

Ásmundur Sveinsson

Hlynur Helgason

Verk Hlyns byggist á bílferð í gegnum höfuðborgina eftir endilangri Miklubraut. Myndin er samsett þannig að einn hlutinn sýnir ferðalagið en hinn sýnir borgarlandslagið með öðrum hætti, dvalist er lengi við sum myndefnin og þau gaumgæfð hæglátlega. Það er eins og listamaðurinn sé að endurspegla ólíka eiginleika athyglisgáfu og minnis annars vegar en hins vegar tæknilega möguleika vídeómiðilsins þar sem tökumaðurinn hefur stjórn á sjónarhorni og hraða. Verkið var fyrst sýnt ásamt öðru áþekku myndbandi þar sem ,ferðalagiðʻ átti sér stað innanhús á sveitabæ.

Frá Ártúnsholti vestur Miklubraut að Granda með hugsunum

Án titils

Eftir vélræna skeið sitt (1958–1963), þar sem Erró skapaði grímur og aðra leikmuni fyrir kvikmyndina Vélkonsert fyrir klikkunina, eða Hin klikkaða vélmyndbreyting, vann hann aðeins örfá samsetningarverk á völdum tímum á ferli sínum.
Árið 1969 gerði hann tilraunir með snúningsaðferðir í verkaröðinni Snúningsmálverk, sem byggð var á klippimyndum. Þar skar hann einfaldlega út eina eða fleiri hringlaga sneiðar úr endurprentuðum málverkum, hreyfði þær ekki úr stað en sneri þeim. Sama ár beitti hann svipaðri nálgun í þrívídd, í höggmyndum. Hann fann tvær gifsstyttur af Beethoven í verslun í París – styttu af þeirri gerð sem gjarnan eru notaðar til æfinga í listasöfnum – og skar þær í þrjá hluta. Hann snéri miðhlutanum, sem varð til þess að andlitin röskuðust, og skapaði nýja, brenglaða mynd.
Þetta ruglandi en gáskafulla verk er lúmsk skopstæling á sundurgreiningu kúbismans og brotakenndri sýn á veruleikann. Á þessum tíma var Erró djúpt sokkinn í ólík form niðurbrots, hann var meðvitað að ögra ríkjandi hugmyndum, endurmeta menningarleg viðhorf og draga í efa hvernig fjölmiðlar og listasagan sjálf túlka sögulegar persónur og tákn valds og yfirráða.

Moulage II / Mót II

Guðrún Gunnarsdóttir

Snjór

Genateikning II

Án titils (Honk)

Moulage I / Mót I

Þetta verk er algerlega ímyndað og án beinna sögulegra tilvísana. Það byggir á bandarískum teiknimyndasögum – sérstaklega ævintýrateiknimyndum frá Marvel Comics og DC Comics.
Ítarlegt málverkið tengist frásagnarlegu myndgerðarhreyfingunni í Frakklandi. Sex vængir mynda tvístraða, flókna sögu sem hefst á því að hin illgjarna fígúra Howard the Duck skríður út úr „Eftirlýstur“-plakati með kúrekanum Bat Lash. Lokasenan sýnir þrefalt súrrealískt brúðkaup í tilraunastofu þar sem dýrarannsóknir fara fram. Á milli þessara atburða má finna stríðssenur að degi og nóttu, án þess að þær tengist beint – fyrir utan síendurtekin átökin en tilgangur þeirra er óljós. Ofurhetjur og ofurhetjur eins og Rauða Sonja, Liberty Bell og Warlord skiptast á að sýna óútskýrða árásargirni, þar sem ofbeldið sjálft virðist tilgangslaust.
Leynidómurinn í titlinum kann að felast í þessu: að lífið sé ekki ævintýri með hamingjuríkum endi, heldur grimmileg og fáránleg veröld, hneigð til eyðileggingar og styrjalda.

Vídeófangelsi og Brúðkaup

Allan sinn feril hefur Erró málað ævisögumálverk eða „frásagnarportrett“ af mismunandi þekktum einstaklingum. Árið 1985 afhjúpaði hann ævisögumálverk af Nóbelsskáldinu Halldóri Laxness og var það gjöf til Reykjavíkurborgar. Verkið tjáir sýn frásagnarmálarans á einn fremsta frásagnarrithöfund evrópskra bókmennta. Í myndbyggingunni og vali á myndefni er allt gert til að undirstrika mikilfengleik skáldsins. Málverkið byggist á mismunandi „andlitum“ Halldórs sem Erró hefur m.a. fengið að láni hjá þekktum íslenskum myndlistarmönnum. Megináhersla er lögð á tvær stórar ofurraunsæjar andlitsmyndir, málaðar með aðferðum helgimynda. Englarnir minna á trúhneigð skáldsins en eru líka fulltrúar hinnar himnesku fegurðar. Víkingaferðir, til lands og sjávar, vitna um sigurgöngu hins víðförla rithöfundar, baráttu hans og einnig minni úr skáldskap hans. Mount Everest, hæsta fjall í heimi, má eflaust túlka sem táknmynd þess hve Halldór rís hátt sem rithöfundur og mikilvægi hans í augum þjóðarinnar.

Portrett af Halldóri Laxness

Firenze

Sjávarþorp

Þann 21. júlí 1969 fylgdist Erró, ásamt um 600 milljónum manna um allan heim, með Neil Armstrong stíga fyrstu skref sín á tunglinu – táknrænn sigur Bandaríkjanna í geimferðakapphlaupi kalda stríðsins gegn Sovétríkjunum. Árið 1976 heimsótti Erró NASA-bækistöðina í Houston, Texas og fylgdist með þjálfun geimfara, klæddist geimbúningi og tók þátt í hermilendingu í tunglskutlu (LEM). Þar kynntist hann einnig verkum Roberts McCall, sem var einn af opinberum málurum NASA.
Á árunum 1974 til 1981 skapaði Erró margar klippimyndaseríur sem túlka geimkönnun og landvinninga í geimnum, aðallega með endurunnu NASA-myndmáli. Hann tefldi hetjulegum og uppstilltum myndum af bandarískum geimförum fram gegn nektarmyndum af konum úr listasögunni, sérstaklega í anda Ingres. Þessi andstæða dregur fram karlmiðað keppnisumhverfi í mótsögn við kvenlæga íhugun, og tengir kaldhæðnislega geimlandvinninga við valdbeitingu gagnvart konum. Erótískur undirtónn verkanna kollvarpaði hinni hreinlífu ímynd af geimförum sem NASA og fjölmiðlar settu fram.
Til að umbreyta þessum klippimyndum í málverk vann Erró með tælenskum kvikmyndaplakatsmálurum, sem voru þekktir fyrir snilldartækni sína í sósíalísku raunsæi og ofurraunsæi.

Mercury Astronauts in Pressure Suits / Geimfarar Mercury í geimbúningum

Víðáttumyndir („scape“ myndir) Errós eru vitnisburður um þá sjónrænu ofgnótt sem einkennir fjöldamenninguna. Þar hrúgar hann saman í gríðarstór breiðtjaldsmálverk ákveðinni tegund af hlutum. Odelscape eða Odelvíðátta sækir efnivið sinn í blekteikningar Alans Odle frá árunum 1920–30 sem ætlaðar voru fyrir útgáfu á Kímnisögum (Contes drôlatiques) eftir Balzac og Gargantúa eftir Rabelais. Erró kynntist þessum myndum á sýningu á verkum Odle þar sem vinur hans Claude Givaudan var sýningarstjóri og fékk þær lánaðar. Hann breytti vinnsluaðferðum sínum þegar hann málaði þetta verk, að minnsta kosti á fyrstu stigum vinnunnar. Hann byrjaði ekki á því að gera klippimynd eins og fyrir aðrar víðáttumyndir sínar. Hann málaði hverja teikningu fyrir sig fríhendis á strigann og notaði ekki myndvarpa. Í teikningum Odle er línuskriftin afar frjálsleg og litmynd Errós dregur dám af þessu frjálsa flæði með sínum bugðóttu og munúðarfullu línum og hinni liðugu og kraftmiklu pensilskrift. Danielle Kvaran

Safneign